Linux Terminal Komutları

Linux terminali, sistem yönetimi, dosya işlemleri, ağ yönetimi ve daha birçok işlem için güçlü bir araçtır.

1. Temel Linux Komutları

pwd (Print Working Directory)

Bulunduğunuz dizini gösterir.

pwd
# Çıktı: /home/kullanici

ls (List Files)

Dizindeki dosya ve klasörleri listeler.

ls          # Basit liste
ls -l       # Detaylı liste (izinler, boyut, tarih)
ls -a       # Gizli dosyaları gösterir
ls -lh      # Okunabilir boyut birimleri (KB, MB)

cd (Change Directory)

Dizin değiştirmek için kullanılır.

cd /var/www   # Belirli bir dizine git
cd ..         # Bir üst dizine çık
cd ~          # Ana dizine dön
cd -          # Önceki dizine geri dön

mkdir (Make Directory)

Yeni bir dizin oluşturur.

mkdir yeni_klasor
mkdir -p /tmp/alt/klasor  # İç içe klasör oluşturur

rm (Remove)

Dosya veya dizin siler.

rm dosya.txt          # Dosya sil
rm -r klasor/         # Klasör ve içeriğini sil (recursive)
rm -f zorla_sil.txt   # Onay sormadan sil (force)

cp (Copy)

Dosya veya dizin kopyalar.

cp dosya.txt kopya.txt       # Dosya kopyala
cp -r kaynak/ hedef/        # Klasörü kopyala

mv (Move/Rename)

Dosya taşır veya yeniden adlandırır.

mv eski.txt yeni.txt      # Yeniden adlandır
mv dosya.txt /tmp/        # Dosyayı taşı

cat (Concatenate)

Dosya içeriğini gösterir.

cat dosya.txt
cat dosya1.txt dosya2.txt > birlesik.txt  # Dosyaları birleştir

touch

Boş bir dosya oluşturur.

touch yeni_dosya.txt

echo

Metin yazdırır veya dosyaya ekler.

echo "Merhaba Linux"
echo "Yeni satır" >> dosya.txt  # Dosyaya ekle

2. Dosya ve Dizin İzinleri

chmod (Change Mode)

Dosya izinlerini değiştirir.

chmod 755 dosya.sh    # rwxr-xr-x
chmod +x script.sh    # Çalıştırma izni ekler

chown (Change Owner)

Dosya sahibini değiştirir.

chown kullanici:grup dosya.txt

umask

Varsayılan dosya izinlerini ayarlar.

umask 022  # Yeni dosyalar 755, klasörler 644 olur

3. Sistem Bilgisi ve Performans

uname

Sistem bilgisini gösterir.

uname -a    # Tüm sistem bilgisi
uname -r    # Çekirdek sürümü

df (Disk Free)

Disk kullanımını gösterir.

df -h      # Okunabilir formatta

du (Disk Usage)

Dizin boyutunu gösterir.

du -sh /home   # Ana dizinin boyutu

free

RAM kullanımını gösterir.

free -h

top / htop

Sistem kaynaklarını canlı gösterir.

top
htop   # Daha gelişmiş versiyonu (kurulum gerekebilir)

ps (Process Status)

Çalışan süreçleri listeler.

ps aux | grep nginx   # Belirli bir süreci bul

kill

Süreci sonlandırır.

kill -9 1234   # PID ile zorla kapat

4. Ağ Komutları

ping (Online ping)

Ağ bağlantısını test eder.

ping google.com

ifconfig / ip

Ağ arayüzlerini gösterir.

ifconfig
ip a

netstat

Ağ bağlantılarını listeler.

netstat -tuln   # Aktif portlar

ssh (Secure Shell)

Uzaktan bağlantı kurar.

ssh [email protected]

scp (Secure Copy)

Güvenli dosya transferi yapar.

scp dosya.txt kullanici@sunucu:/hedef/

wget / curl

İnternetten dosya indirir.

wget https://domain.com/dosya.zip
curl -O https://domain.com/dosya.zip

5. Paket Yönetimi

Debian/Ubuntu (apt)

sudo apt update          # Paket listesini güncelle
sudo apt install nginx   # Paket kur
sudo apt remove nginx    # Paket kaldır

RedHat/CentOS (yum/dnf)

sudo yum install httpd
sudo dnf remove httpd

Arch Linux (pacman)

sudo pacman -S firefox

6. Metin İşleme ve Arama

grep

Metin içinde arama yapar.

grep "kelime" dosya.txt
grep -r "error" /var/log/   # Tüm alt dizinlerde ara

find

Dosya araması yapar.

find /home -name "*.txt"    # .txt uzantılı dosyaları bul

sed

Metin düzenleme aracı.

sed 's/eski/yeni/g' dosya.txt   # Tüm "eski"leri "yeni" yap

awk

Gelişmiş metin işleme.

awk '{print $1}' dosya.txt   # İlk sütunu yazdır

7. Sıkıştırma ve Arşivleme

tar

Dosyaları sıkıştırır/açar.

tar -czvf arsiv.tar.gz klasor/   # Sıkıştır
tar -xzvf arsiv.tar.gz           # Aç

zip / unzip

zip -r arsiv.zip klasor/
unzip arsiv.zip

8. Kullanıcı ve Grup Yönetimi

useradd / usermod / userdel

sudo useradd yeni_kullanici
sudo usermod -aG sudo kullanici   # Admin yetkisi ver
sudo userdel kullanici

passwd

Şifre değiştirir.

passwd

9. Zamanlanmış Görevler

crontab

Periyodik işlemleri ayarlar.

crontab -e   # Zamanlanmış görev ekle

10. Diğer Faydalı Komutlar

history

Kullanılan komut geçmişini gösterir.

history | grep apt   # Apt ile yapılan işlemleri bul

alias

Komut kısayolu oluşturur.

alias ll='ls -alF'

shutdown / reboot

Sistemi kapatır veya yeniden başlatır.

sudo shutdown -h now   # Hemen kapat
sudo reboot           # Yeniden başlat

Sistem yönetimi, dosya işlemleri, ağ yönetimi ve daha fazlası için yukarıdaki komutları kullanabilirsiniz.

Komutların detaylı açıklaması için man komut (örneğin man ls) yazabilirsiniz.